نماي عمومي از بقايا و سردر بازسازي شده دروازه شهر رازان بخشي از فضاي آزمايشگاهي در نيم طبقه پشت بام راه اندازي و تجهيز آزمايشگاه و كارگاه حفاظت و مرمت پايگاه پژوهشي توس (استان خراسان رضوي) پيرو درخواست پايگاه پژوهشي توس مبني برانجام بررسي هاي لازم جهت راه اندازي و تجهيزآزمايشگاه و كارگاه حفاظت و مرمت پايگاه مزبور كارشناسان پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي – فرهنگي به استان خراسان رضوي شهرستان مشهد عزيمت نمودند. در طي اين مأموريت بازديدي از محوطه توس صورت گرفت. جداي از هدف كلي مورد نظر مسئولين اين پايگاه در زمينه شناخت مواد و مصالح وتاريخ فن آوريهاي مورد استفاده در توليد خشت ، آجر ،سنگ،غيره كه پايگاه مزبور در حوزه عملياتي مورد نظر خود با آن مواجه مي باشد، درخواست عمده موجود در زمينه ايجاد آزمايشگاهي است كه با توجه به موقعيت هاي اقليمي و بارش هاي منطقه بتواند چگونگي حفاظت و دستيابي به ساختار مقاومتري از خشت جهت استفاده در پايگاه را فراهم سازد .علاوه بر آن در طي كاوش هاي بعمل آمده در اين محوطه تعدادي آثار منقول نيز بدست آمده است كه انجام اقدامات حفاظتي و مرمتي مجموعه مذكور توسط آزمايشگاه مزبورمورد نظر مي باشد . لازم به توضيح است اين اقدامات در گذشته توسط واحد حفاظت و مرمت استان انجام مي شده است كه در جوار آرامگاه توس استقرار داشته است . اين پايگاه در حال حاضر آمادگي دارد محلي را براي راه اندازي آزمايشگاه اختصاص و نسبت به آماده سازي محل مزبور از لحاظ نصب تاسيسات مناسب اقدام نمايد. با توجه به سوابق قبلي و همچنين مشاهدات بعمل آمده قرار است اقدامات ذيل توسط پايگاه پژوهشي توس و با همكاري پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي – فرهنگي انجام شود: ايجاد يك آزمايشگاه و كارگاه حفاظت و مرمت در پايگاه پژوهشي توس و انجام اقدامات اوليه باتوجه به اعتبارات موجود شامل بازسازي و ايجاد تاسيسات مورد نياز ازجمله سيستم الكتريكي مناسب ،تاسيسات آب گرم و سرد وفاضلاب ،فراهم آوردن سيستم گرمايشي و سرمايشي مناسب ،نصب كفپوش وكاشيكاري ديوارهاو همچنين عايق سازي درب و پنجره ها. تهيه تجهيزات موردنياز شامل ترازو هاي اندازه گيري ،دستگاه آب ديونيزه، دستگاه سختي گيرآب بصورت رزيني،آون،هيتر ، يخچال و فريزر آزمايشگاهي،همزن ، استريو ميكروسكوپ ،ذره بين و... بعنوان مرحله ابتدايي تجربيات خودرا بصورت كمك هاي مشاوره‌ در اين مورد ارايه خواهد نمود. با عنايت به وجود و راه اندازي آزمايشگاه هاي مجهز در ساير مراكز تحقيقاتي استان وساير پايگاه هاي پژوهشي سازمان متبوع مانند چغازنبيل و بم در زمينه شناخت مواد مصالح بويژه خشت و همچنين تجربيات كارشناسي بدست آمده در سطح ملي و بين المللي موجود در خصوص حفاظت آثار خشتي در پژوهشكده از اين تجربيات نيز استفاده خواهد شد. با توجه به وجود متخصصان فارغ التحصيل در حوزه حفاظت ومرمت آثار تاريخي(مرمت اشياء) و همچنين لزوم بكار‌گيري كارشناسان كار آمد در اين حوزه، اين پژوهشكده نسبت به معرفي و آموزش حداقل دو متخصص جهت فعاليت در آزمايشگاه حفاظت پايگاه مزبور با اهداف مورد نظر اقدام خواهند نمود. با توجه به فعاليت‌هاي انجام يافته براي ساماندهي و تهيه شناسنامه حفاظتي اموال موزه اي در سطح كشورتوسط پژوهشكده قرار است واحد حفاظت مرمت استان خراسان رضوي ضمن ارسال نسخه اي از گزارش كامل و همچنين گزارش تحليلي اطلاعات مذكور در قالب آمار و نمودار اقدام و در حوزه ذيربط با پژوهشكده همكاري نمايد. بديهي است اقدام مذكور ضمن كمك به ايجاد يك بانك اطلاعات ملي در اين حوزه در ايجاد هماهنگي در رويه و همچنين انتقال تجربيات ، نقش مهمي در پيشگيري از موازي كاري ايفا خواهد نمود .اين امر ضمن بهره گيري از توان موجود در كشور به منظور انجام طرح هاي كلان ملي و ارتقاء نيرو هاي متخصص فعال در سازمان را نيز موجب خواهد شد. در راستاي بهره برداري از توان بالقوه موجود واحد حفاظت ومرمت استان پيشنهاد شده است استان نسبت به تملك يك بناي تاريخي به عنوان مركزحفاظت و مرمت استان اقدام نمايد و سپس اولويت هاي حفاظتي موجود در استان مشخص و نسبت به تامين اعتبارات لازم از طريق پژوهشگاه به منظور اجراي پروژه هاي پژوهشي - حفاظتي و مرمتي اقدام گردد. بديهي است اعلام اولويت هاي مزبور از سوي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري استان خراسان رضوي نقشي تعيين كننده در جهت دهي فعاليت هاي پژوهشكده حفاظت و مرمت در استان و منطقه شرق كشور در بر خواهد داشت.